Microplastics, PFAS, voeding en schermtijd: waar krijgen kinderen dagelijks mee te maken?

Onze kinderen zijn het dierbaarste wat we hebben. Je wilt niets liever dan dat ze gezond en gelukkig opgroeien. En toch groeien kinderen vandaag de dag op in een omgeving die op veel vlakken anders is dan een paar generaties geleden. Overal liggen zoete tussendoortjes binnen handbereik. Ze eten en drinken regelmatig uit plastic. Snoep en andere sterk bewerkte producten worden via reclame recht op hen afgevuurd en komen ze tegen op verjaardagsfeestjes, tijdens uitjes, maar ook gewoon dagelijks thuis en op school. Ze worden omringd door speelgoed en kleding waarin allerlei stoffen kunnen zitten en zitten steeds vaker achter een scherm. Een tablet of telefoon is voor veel kinderen inmiddels een vanzelfsprekend onderdeel van de dag.

Daarbij kiezen kinderen die omgeving niet zelf. Wij doen dat, grotendeels, voor ze. Of je nu ouder bent, een kinderwens hebt, een kleinkind hebt of gewoon betrokken bent bij kinderen in je omgeving: de keuzes die volwassenen maken hebben invloed op de omgeving waarin een kind opgroeit.

Dit artikel gaat daarom niet alleen over ouders. Misschien heb je zelf geen kinderen, maar wel een neefje, een nichtje, een kleinkind of de kinderen van goede vrienden die belangrijk voor je zijn. Het gaat uiteindelijk over de wereld waarin de volgende generatie opgroeit.

Waarom kinderen extra aandacht verdienen

Kinderen zijn geen kleine volwassenen. Hun lichaam en hersenen zijn nog volop in ontwikkeling, ze groeien in een tempo dat wij als volwassenen niet meer meemaken en juist daarom zijn voeding, slaap, beweging, schermgebruik en de stoffen waarmee ze dagelijks in aanraking komen extra belangrijk.

Een kinderlichaam dat nog volop aan het bouwen en ontwikkelen is, krijgt iedere dag opnieuw te maken met de omgeving waarin het opgroeit. Dat betekent niet dat één koekje, één plastic flesje of een avond met wat meer schermtijd direct een probleem vormt. Het gaat veel meer om het totaalplaatje en de gewoontes die zich iedere dag herhalen.

Precies daarom is de kindertijd een periode waarin het de moeite waard is om iets bewuster te kijken naar voeding, slaap, beweging, schermgebruik en de producten waarmee een kind dagelijks in aanraking komt.

Dat koekje mee naar school

Een koekje mee naar school, een pakje drinken, na school nog even iets lekkers, een toetje, een kinderreepje: omdat het makkelijk is en je onderweg bent. Op zichzelf is geen van die momenten een probleem. Maar tel een hele dag bij elkaar op en je komt soms op meer uit dan je zou verwachten.

Kinderen hebben voedingsstoffen nodig om te groeien. Wanneer een groot deel van hun dag bestaat uit sterk bewerkte producten met veel suiker, zout of verzadigd vet, blijft er simpelweg minder ruimte over voor voeding die daadwerkelijk bijdraagt aan die groei. Dat betekent niet dat kinderen nooit iets lekkers mogen. Het betekent vooral dat het interessant is om naar het totaalplaatje te kijken.

Wat eet mijn kind eigenlijk op een gemiddelde dag, als je alles bij elkaar optelt? Hoeveel daarvan bestaat uit voeding die echt voedt en hoeveel momenten zijn vooral ontstaan uit gewoonte, gemak of omdat het overal beschikbaar is? Dat is vaak een veel interessantere vraag dan of dat ene koekje wel of niet mag.

Over suiker en gedrag

Kinderen kunnen een sterke voorkeur voor zoet ontwikkelen. Hoe vaker zoete producten onderdeel zijn van het dagelijkse eetpatroon, hoe normaler die smaak wordt en hoe vaker een kind er opnieuw om kan vragen.

Tegelijkertijd is het te simpel om te zeggen dat suiker bijvoorbeeld hyperactiviteit of gedragsproblemen veroorzaakt. Wanneer een kind snel emotioneel is, weinig energie heeft, zich moeilijk kan concentreren, slecht slaapt of heel druk is, is de oorzaak zelden één ding. Voeding, slaap, beweging, stress, prikkels, schermgebruik en routine kunnen allemaal een rol spelen.

In plaats van meteen naar één oorzaak te wijzen, is het daarom vaak zinvoller om breder te kijken. Hoe slaapt mijn kind? Wat eet het over een hele dag? Hoeveel tijd zit het achter een scherm? Hoeveel beweegt het? Hoe ziet onze avondroutine eruit? En hoeveel rust en ruimte is er gedurende de dag? Leefstijl is een optelsom van verschillende factoren. Juist daarom kunnen meerdere kleine veranderingen samen uiteindelijk meer betekenen dan één grote verandering.

Schermen, licht en slaap

Tablets, telefoons en televisie zijn zo gewoon geworden in het leven van kinderen dat we er bijna niet meer bij stilstaan. En soms is het ook gewoon makkelijker om je kind even voor een scherm te zetten als je zelf dingen moet doen of even een break nodig hebt. Dat is menselijk. We zeggen hier dan ook niet dat een scherm nooit mag.

Toch is het goed om bewust te kijken naar hoeveel schermtijd er is en vooral naar het moment waarop een kind een scherm gebruikt. Onderzoek laat zien dat veel schermgebruik en met name schermgebruik in de avond samenhangt met later slapen en een minder goede slaap bij kinderen en jongeren.

Dat heeft deels te maken met licht. Ons lichaam heeft een intern ritme, de biologische klok, die grotendeels wordt gestuurd door licht en donker. Overdag daglicht, 's avonds donker: zo weet je lichaam wanneer het tijd is om actief te zijn en wanneer het tijd is om tot rust te komen. Een scherm geeft licht en laat vaak ook snel bewegende en stimulerende beelden zien. Dat kan het moeilijker maken om af te schakelen en in slaap te vallen.

En slaap is ontzettend belangrijk. Het is de tijd waarin het lichaam en brein herstellen en waarin allerlei processen plaatsvinden die belangrijk zijn voor groei en ontwikkeling. Onvoldoende of onrustige slaap kan de volgende dag doorwerken in stemming, aandacht en energie. Een rustige avondroutine hoeft daarom helemaal niet ingewikkeld te zijn. Schermen wat eerder uit, lichten dimmen, minder prikkels en op tijd naar bed kunnen al een verschil maken.

Plastic

Plastic zit overal in het dagelijks leven van een kind: de drinkbeker, de broodtrommel, het flesje, de verpakking, het speelgoed en nog veel meer. Onderzoek naar polypropyleen babyflessen liet bijvoorbeeld zien dat deze onder bepaalde omstandigheden, met name bij hogere temperaturen, aanzienlijke hoeveelheden microplastics kunnen afgeven. Ierse onderzoekers berekenden dat baby's die met zulke flessen worden gevoed dagelijks naar schatting miljoenen microplastics kunnen binnenkrijgen.

En het is niet alleen de fles. Ook andere onderzoeken hebben gekeken naar microplastics die vrijkomen uit verpakkingen en materialen die in contact komen met eten en drinken.
Wat betekent dat nu precies voor de gezondheid van kinderen? Eerlijk gezegd: we weten het nog niet helemaal. We weten dat kinderen, net als volwassenen, worden blootgesteld aan microplastics en dat onderzoekers deze deeltjes inmiddels op verschillende plekken in het lichaam hebben teruggevonden. Tegelijkertijd is onderzoek naar de mogelijke gezondheidseffecten nog volop bezig en weten we nog niet precies wat de langetermijngevolgen zijn, zeker niet voor kinderen.

Juist die onzekerheid is voor ons reden genoeg om de blootstelling waar het makkelijk kan te verminderen. Door bijvoorbeeld nieuwe aankopen bewuster te kiezen en eten en drinken waar praktisch mogelijk in glas of RVS te bewaren en te verwarmen. Als je iets relatief eenvoudig kunt aanpassen, waarom zou je dat dan niet doen?

Andere stoffen om bewust van te zijn

Kinderen komen via hun dagelijkse omgeving met meer stoffen in aanraking dan alleen microplastics. Denk bijvoorbeeld aan PFAS, een grote groep chemische stoffen die onder andere wordt gebruikt vanwege water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. Ze kunnen voorkomen in bijvoorbeeld bepaalde coatings, antiaanbaklagen en waterafstotende kleding.

Onderzoek naar consumentenproducten laat zien dat PFAS ook in producten voor kinderen kunnen voorkomen. Zo vond het Amerikaanse Silent Spring Institute meetbare hoeveelheden PFAS in een deel van de onderzochte kinderproducten, waaronder producten die als 'groen' of 'niet-giftig' werden aangeprezen. Dat betekent niet dat ieder product met plastic, een coating of een bepaalde behandeling automatisch schadelijk is. Het laat vooral zien dat een label niet altijd het hele verhaal vertelt.

Ook hier geldt daarom: kijk waar je invloed op hebt. Wanneer je iets nieuws koopt, kun je bijvoorbeeld kijken naar de materialen, coatings en behandelingen die zijn gebruikt. Moet een product waterafstotend zijn? Zit er een antiaanbaklaag op? Kan het ook zonder coating? En is er een eenvoudiger alternatief? Je hoeft daarbij echt niet van ieder ingrediënt of materiaal een expert te zijn. Het begint met bewustwording en het leren stellen van betere vragen.

Wat we als volwassenen wél in de hand hebben

Een jong kind bepaalt niet welke boodschappen er worden gedaan. Het bepaalt niet wat er in de broodtrommel gaat, welke drinkbeker wordt gekocht, hoe laat de tablet uitgaat of welke verzorgings- en schoonmaakproducten er thuis worden gebruikt. Dat doen de volwassenen om hen heen.

En juist daarin zit iets hoopvols. Als wij voor een groot deel de omgeving van kinderen vormgeven, betekent dat ook dat we die omgeving stap voor stap kunnen veranderen.
Dat is bovendien niet alleen iets voor ouders. Ook grootouders, tantes, ooms, oppassers, verzorgers en andere mensen die een rol spelen in het leven van een kind kunnen bijdragen aan een bewustere omgeving.

Waar je morgen al mee kunt beginnen

Je hoeft na het lezen van dit artikel niet alles weg te gooien. Vervang dingen wanneer ze op zijn en kies daarna, waar het kan, voor een bewustere optie. Denk aan vaker (gefilterd) water in plaats van zoete drankjes. Zelf een bananenbrood of muffins bakken, zodat jij bepaalt wat erin gaat, in plaats van het kant-en-klaar te kopen. Fruit combineren met yoghurt als voedzaam tussendoortje. Het liefst onbewerkte en, waar de portemonnee het toelaat, biologische voeding. Een iets rustigere avondroutine: schermen wat eerder uit, lichten dimmen en op tijd naar bed, zodat het lichaam en zenuwstelsel van een kind tot rust kunnen komen.

Waar het praktisch is, kun je kiezen voor RVS of glas in plaats van plastic voor eten en drinken. En bij nieuw speelgoed, kleding of andere producten hoef je niet meteen alles wat er al is te vervangen. Je kunt simpelweg wat bewuster kijken naar materiaal en kwaliteit wanneer je iets nieuws koopt.

Low Tox Leven gaat voor ons over bewustwording: weten waar je invloed op hebt en vervolgens stap voor stap keuzes maken die passen bij jouw situatie. Niet ieder gezin heeft evenveel tijd, geld of energie om zelf te bakken, biologisch te kopen of alles in huis te vervangen. En dat hoeft ook niet. Een paar haalbare veranderingen zijn meer waard dan het streven naar een perfect low-tox huishouden dat je na twee weken alweer loslaat.

Dat is precies waar wij, Michelle & Marie van Low Tox Leven, jou graag bij helpen.
Wil je een eerste stap zetten naar een low-tox leefstijl? Dan is onze Low Tox Startersgids een mooi begin. Hierin nemen we je mee langs verschillende alledaagse bronnen van blootstelling en laten we zien waar je eenvoudig en praktisch kunt beginnen.